Zamów projekt

Jak dbać o deskę do krojenia, żeby służyła latami

Artykuły są dostępne po polsku.

Drewniana deska do krojenia z pasów jasnego i ciemnego drewna na kuchennym blacie
Zdjęcie poglądowe — inspiracja, nie nasza realizacja.

Jak dbać o deskę do krojenia, żeby po kilku latach wciąż była gładka, nie pachniała cebulą i nie pękła na środku? Odpowiedź jest prostsza, niż się wydaje: kilka nawyków przy myciu i regularne olejowanie. Nie potrzebujesz specjalnych środków ani dużo czasu.

W LIWO Studio będziemy robić deski do krojenia z litego drewna, wykańczane wyłącznie naturalnymi olejami i woskami, bez lakieru. Taka deska wymaga odrobiny troski, ale odwdzięcza się latami pracy. Poniżej zbieramy zasady, które sami stosujemy i które przekazujemy razem z każdą deską.

Dlaczego drewniana deska potrzebuje pielęgnacji

Drewno chłonie wodę i ją oddaje. Kiedy nasiąka, pęcznieje, kiedy wysycha, kurczy się. Jeśli dzieje się to gwałtownie i nierównomiernie, deska się wypacza albo pęka. Olej wypełnia pory i spowalnia ten proces, dlatego zadbana deska jest stabilna.

W Polsce dochodzi jeszcze sezon grzewczy. Zimą powietrze w mieszkaniach bywa bardzo suche, a deska stojąca przy kaloryferze lub nad zmywarką traci wilgoć szybciej niż latem. To właśnie zimą najczęściej pojawiają się drobne rysy i pęknięcia na końcach.

Znaczenie ma też budowa deski. Deska end grain, czyli z drewna ułożonego słojami do góry, chłonie wodę i olej znacznie mocniej niż deska face grain. Więcej o różnicach przeczytasz w tekście deska end grain czy face grain.

Mycie drewnianej deski na co dzień

Mycie drewnianej deski zajmuje minutę, jeśli robisz to od razu po użyciu. Zaschnięte resztki trudniej usunąć, a sok z mięsa czy buraków ma więcej czasu, żeby wniknąć w drewno.

  1. Zeskrob resztki jedzenia tępą stroną noża lub skrobką.
  2. Umyj obie strony deski ciepłą wodą z odrobiną płynu do naczyń, używając gąbki lub szczotki.
  3. Spłucz krótko pod bieżącą wodą. Nie zostawiaj deski w zlewie ani w misce z wodą.
  4. Wytrzyj ją ściereczką do sucha.
  5. Postaw deskę pionowo albo na boku, tak żeby powietrze miało dostęp do obu stron.

Ten ostatni punkt jest ważniejszy, niż się wydaje. Deska odłożona na płasko na mokrym blacie schnie tylko z jednej strony, a to prosta droga do wypaczenia.

Czego unikać

  • Zmywarki – gorąca woda i suszenie w wysokiej temperaturze potrafią zniszczyć deskę w jednym cyklu.
  • Moczenia – nawet godzina w wodzie wystarczy, żeby drewno mocno spęczniało.
  • Suszenia na kaloryferze – zbyt szybkie wysychanie sprzyja pęknięciom.
  • Wybielacza i silnych środków chemicznych – wysuszają drewno i mogą zostawić zapach.

Plamy, zapachy i odświeżanie deski

Po krojeniu czosnku, cebuli czy ryby deska może przez chwilę pachnieć. Na to są proste, domowe sposoby, które nie szkodzą drewnu.

  • Sól i cytryna – posyp deskę grubą solą, przetrzyj połówką cytryny, odczekaj kilka minut i spłucz. Sól działa jak delikatne ścierniwo, a kwas cytrynowy neutralizuje zapachy.
  • Ocet – przetarcie deski roztworem octu z wodą odświeża ją i pomaga przy zapachach.
  • Soda oczyszczona – pasta z sody i odrobiny wody pomaga przy plamach, na przykład po burakach.

Dobrą praktyką jest też używanie osobnych desek: jednej do surowego mięsa i ryb, drugiej do pieczywa, warzyw i owoców. To prosta zasada higieny, a przy okazji deska do chleba dłużej wygląda jak nowa.

Olejowanie deski krok po kroku

Olejowanie deski to najważniejszy element pielęgnacji. Olej nie tworzy na powierzchni powłoki jak lakier, tylko wnika w drewno, chroni je od środka i podkreśla rysunek słojów.

  1. Umyj i dokładnie wysusz deskę. Najlepiej zostaw ją na noc, żeby drewno było suche także w środku.
  2. Nałóż obfitą warstwę oleju na wszystkie powierzchnie: obie strony i boki. Użyj ściereczki z bawełny lub po prostu dłoni.
  3. Odczekaj od kilkudziesięciu minut do kilku godzin, aż drewno wchłonie olej. Deska end grain wypije go wyraźnie więcej.
  4. Zetrzyj nadmiar suchą ściereczką. Powierzchnia powinna być nasycona, ale nie lepka.
  5. Zostaw deskę do wyschnięcia, najlepiej na noc, stojącą pionowo.

Na koniec możesz nałożyć cienką warstwę wosku pszczelego lub mieszanki oleju z woskiem. Wosk zostaje bliżej powierzchni i daje dodatkową ochronę przed wodą oraz przyjemny, satynowy połysk.

Jak często olejować

Nową deskę olejuj częściej: przez pierwszy miesiąc mniej więcej raz w tygodniu. Później wystarczy raz na kilka tygodni, zależnie od tego, jak intensywnie jej używasz. Zimą, przy suchym powietrzu, może to być częściej.

Prosty test: kapnij na deskę trochę wody. Jeśli tworzy krople, deska jest dobrze nasycona. Jeśli woda szybko wsiąka, a drewno ciemnieje, czas na olej.

Jaki olej do desek wybrać

Olej do desek musi być bezpieczny w kontakcie z żywnością. W sklepach znajdziesz kilka rodzajów i każdy ma swoje zalety.

ŚrodekZaletyNa co uważać
Olej parafinowy (spożywczy)neutralny, bez zapachu, nie jełczeje, łatwo dostępnynie utwardza się, trzeba go częściej odnawiać
Mieszanka oleju z woskiem pszczelimlepsza ochrona przed wodą, satynowy połyskwybieraj produkty opisane jako bezpieczne do kontaktu z żywnością
Olej tungowy lub lniany (czysty)z czasem twardnieje w drewnie, trwalsza ochronadługo schnie, wymaga kilku cienkich warstw
Oliwa, olej słonecznikowysą pod ręką w każdej kuchnijełczeją i z czasem dają nieprzyjemny zapach – nie polecamy

Na deski kuchenne nie stosujemy lakieru. Lakier na desce do krojenia szybko pokrywa się rysami od noża, a w szczelinach zbiera się wilgoć. Szerzej porównujemy te wykończenia w tekście olej czy lakier do drewna.

Gdy deska zrobi się szorstka lub porysowana

Po pierwszych kilku myciach nowa deska często staje się lekko szorstka. To nie wada, tylko efekt podniesienia się włókien pod wpływem wody. Przetrzyj suchą deskę drobnym papierem ściernym, na przykład 320, czyli takim, jakim kończymy szlifowanie w pracowni. Usuń pył i nałóż olej.

Głębsze rysy od noża można zeszlifować stopniowo: zacznij od grubszego papieru, np. 180, i przejdź przez 240 do 320. Po szlifowaniu deska potrzebuje porządnego olejowania, bo szlifowanie odsłania świeże drewno. Drobne pęknięcie na końcu często zatrzymuje się, jeśli zaczniesz regularnie olejować deskę i przestawisz ją dalej od źródła ciepła.

Gorzej, gdy deska wyraźnie się wypaczyła albo pękła na całej długości. Wtedy domowe sposoby zwykle nie wystarczą i trzeba ją oddać do stolarza, który oceni, czy da się ją wyrównać. Dlatego lepiej zapobiegać: deska przechowywana pionowo, z dostępem powietrza z obu stron, w miejscu bez przeciągów i bez bezpośredniego słońca, rzadko sprawia takie kłopoty. Nie trzymaj jej też latami w zamkniętej szafce zaraz po myciu.

Podsumowanie: kilka nawyków zamiast wielkiego wysiłku

Myj deskę od razu po użyciu, wycieraj do sucha, przechowuj pionowo i trzymaj z dala od zmywarki i kaloryfera. Olejuj ją regularnie spożywczym olejem, a od czasu do czasu zabezpiecz woskiem. To wszystko, czego potrzebuje dobra deska do krojenia, żeby służyć latami.

Szukasz deski end grain lub face grain z konkretnego gatunku drewna, na prezent albo w nietypowym rozmiarze? Napisz do LIWO Studio. Już teraz przyjmujemy zapytania, także od sklepów i firm, a każdą deskę przekażemy z instrukcją pielęgnacji.

Mieszkasz nad morzem? W tekście o desce do krojenia w Gdańsku i Trójmieście piszemy, jak wilgotne powietrze wpływa na drewnianą deskę.

Najczęstsze pytania

Czy drewnianą deskę można myć w zmywarce?

Nie. Gorąca woda, długie moczenie i suszenie w wysokiej temperaturze sprawiają, że drewno puchnie, a potem pęka, a klejone deski mogą się rozkleić. Wystarczy umyć ją ręcznie ciepłą wodą z odrobiną płynu.

Jak często olejować deskę do krojenia?

Nową deskę olejuj częściej, na przykład co tydzień przez pierwszy miesiąc. Potem wystarczy raz na kilka tygodni albo wtedy, gdy drewno wygląda na matowe i suche, a woda przestaje tworzyć na nim krople.

Czy mogę olejować deskę oliwą lub olejem słonecznikowym?

Lepiej nie. Oleje spożywcze z czasem jełczeją, a deska zaczyna nieprzyjemnie pachnieć. Użyj spożywczego oleju parafinowego albo gotowej mieszanki oleju z woskiem przeznaczonej do desek.

Co zrobić, gdy deska zrobiła się szorstka po pierwszych myciach?

To normalne: woda podnosi włókna drewna. Przetrzyj suchą deskę drobnym papierem ściernym, na przykład 320, usuń pył i nałóż cienką warstwę oleju.

Czytaj także

Wszystkie artykuły

Polityka prywatności